# P01 v2: enerji, maliyet ve belirsizlikle yatırım kararı Bu sürüm çalışır bir **sentetik karar destek modelidir**. Saha yatırımı, gerçek liman tasarrufu veya kalibre edilmiş başarı olasılığı değildir. Eski model ve sonuçlar korunmuştur; yeni politika `adaptive` adını taşır. ## Çalıştırma Climathon klasöründen Python 3.12 ile: ```bash python3 -B -m simulation.tools.recommend_v2 --config simulation/config.json --out /tmp/p01-yeni-karar python3 -B -m simulation.run_revision --scenarios 300 --workers 8 --out /tmp/p01-yeni-karsilastirma python3 -B -m simulation.verify_revision --path /tmp/p01-yeni-karsilastirma --workers 8 ``` Çıktı klasörü boş olmalıdır; mevcut deneyi ezmez. İlk komut değiştirilebilir bir config ile öneri, gerekçeler, seçenek tablosu ve gerçekleşen simülasyon sonucunu üretir. İkinci komut korunmuş 300 eski senaryonun aynı config ve dış olaylarını kullanır. Üçüncü komut üretilen fiziksel ve mali kayıtları denetler. ## Karar nasıl veriliyor? Her ay ve anlamlı yeni bilgi geldiğinde yalnız o anda görülmüş beyanlar, bilinen ekipman ve maliyet bilgileriyle bir bilgi kesiti alınır. Gelecekte gözlenecek beyanlar, planlanmış çekilme ayı, gerçekleşecek varış/arıza ve süreç rastgelelik tohumları tahmin modülüne aktarılmaz. Kaynak kayıtları ve girdilerin SHA-256 özetleri her öneride saklanır. Onay tarihinde ekonomik hesap yeniden yapılır; koşullar artık yeterli değilse harcama başlatılmaz. | Seçenek | Bugünkü işlem | Sonraki değerlendirme | |---|---|---| | Aşamalı yatırım | İlk küçük kapasiteyi kur; tesis varsa kapasiteyi koruyup yalnız gerekçeli gemi dönüşümünü değerlendir | İkinci aşamayı kendi ilave enerji ve maliyetiyle tekrar karşılaştır | | Tam yatırım | Başlangıçta tam kapasite; ilk aşama zaten varsa yalnız ek kapasiteyi satın al | Harcanmış sermayeyi tekrar maliyete yazma | | Bekle | Bugün yatırım emri verme; 1–3 aylık erteleme seçeneklerini karşılaştır | En geç bir ay sonra veya yeni bilgi geldiğinde yeniden değerlendir | | Yatırım yapma | Mevcut bilgilerle yeni harcamayı reddet | Aylık kontrolde veya koşullar değiştiğinde yeniden açılabilir | Tesis kurulduktan sonra “yatırım yapma” tesisi kapatmaz. Karşılaştırmanın referansı mevcut kapasiteyi ve önceden sipariş edilmiş gemi dönüşümlerini, bilinen hazır tarihlerini koruyarak işletmektir. Beklemenin gelecekteki yatırım tahmini geçicidir; otomatik onay veya sözleşme yenilemesi oluşturmaz. Eski `wait_for_all` politikası “bütün gemileri bekle” kuralıdır; yeni bekleme seçeneğiyle aynı şey değildir. **Eksik bilgi nedeniyle bekleme:** `review_only=true` ve `future_plan=null` olan kayıt, yalnız eksik kanıtı veya teknik durumu doğrulama önerisidir. Şimdiki yatırım harcaması sıfırdır; gelecekteki yatırımın enerji/maliyeti değerlendirilememiştir. Bu durumda `feasible=true` inceleme adımına ilişkindir. Ham adayda korunan sayılar engellenmiş bir planın tanı hesabıdır; geçerli yatırım tahmini veya ROI olarak sunulmamalıdır. Yukarıdaki raporlama komutu bu satırın enerji ve maliyetini “Değerlendirilemedi”, durumunu “Bilgi doğrulaması bekleniyor” olarak gösterir. ## Kullanılabilir enerji Tahmin, kalan gerçek takvim boyunca uğraklar kurar. Funchal eğitim bölümündeki eşlenmiş varış/kalış gözlemlerini ve aktarılan gemi yükünü kullanır. Beyan edilen uğrak sayısı, fiziksel dönüş çevrimi, vardiya, kurma/sökme süresi, ünite ve ekip rezervasyonları, seri güç sınırları, ortak şebeke ve dönüşüm kaybı uygulanır. Kalış bağlantıya yetmiyorsa kullanılabilir enerji sıfırdır. Jeneratör kapasitesi sınırlıysa kıyıdan verilen her kWh'nin yakıtı ikame ettiği varsayılmaz. Bu tahmin, karar sonrasında çalışan ayrıntılı olay simülasyonundan ayrıdır. Sabit yük aralıkları ve ortalama kullanılabilirlik yaklaşımı kullanır; gerçekleşen hava, sayaç hatası, varış ve arızaları bilmez. Ortak rıhtım kullanan gemiler için ayrı doluluk tahmini bulunmadığından bu düzenlerde yatırım kararı durdurulur ve inceleme istenir. Ünite paylaşımı desteklenir; rıhtım doluluğunu modellemek ayrı bir gereksinimdir. ## Maliyet ve varsayılan seçim kuralı İlave sistem maliyeti = yeni terminal yatırımı + yeni gemi dönüşümleri + ilave şebeke ve işletme gideri − ikame edilen jeneratör gideri. Şebeke gideri kayıplar dahil çekilen enerjiden hesaplanır. Tarife ve bağlantı ücreti taraflar arasında transferdir; sistem toplamında ikinci kez gelir veya gider sayılmaz. Üç açık stres koşulu kullanılır: olumsuz, temel ve olumlu. Bunlar olasılık veya güven aralığı değildir. Varsayılan puan: `temel ilave maliyet + 0,5 × max(0, en yüksek ilave maliyet)` Şu koşulları sağlayan seçenekler arasında düşük puan tercih edilir: - En az 1 MWh ilave kullanılabilir enerji; sıfır yatırım referansı bu eşiğe tabi değildir. - Terminal yatırım bütçesi ve her yeni gemi dönüşümünün bütçesi yeterli olmalı. - Temel tahminde terminalin ve her geminin ilave net getirisi negatif olmamalı. - Olumsuz streslerdeki en yüksek ilave zarar, yeni terminal ve gemi sermayesinin toplamını aşmamalı (`max_downside_fraction=1,0`). - Risk eklenmiş puan sıfır yatırım referansından iyi olmalı. Bu eşikler **gösterim amaçlı karar tercihleridir**; saha verisinden çıkarılmamıştır. Config'in isteğe bağlı `decision_support` alanıyla değişir. Örneğin: ```json "decision_support": { "risk_weight": 0.5, "max_downside_fraction": 0.5, "minimum_incremental_mwh": 1.0, "wait_months": 3, "require_stakeholder_benefit": true } ``` Bu örnek, varsayılandan daha sıkı bir sermaye kaybı sınırı koyar. Sistem maliyeti odaklı amaç, mümkün olan en yüksek kıyı enerjisini garanti etmez; daha fazla enerji için ayrıca zorunlu hedef veya çevresel değer tanımlamak gerekir. İşletme nakit yeterliliği optimizasyonla garanti edilmez; gerçekleşen ödeme açığı ve ertelenen ödemeler fiziksel simülasyonda ayrıca raporlanır. ## Beyan bitişi ve belirsizlik Beyanın geçerlilik tarihi sonrası gözlenmiş yeni sözleşme varmış gibi davranılmaz. Tahminde, gelecekteki trafiğin devamına ilişkin açık senaryo varsayımları vardır: temel durumda %80, olumsuzda %35, olumluda %100 oranında devam eden trafik. Bu yüzdeler olasılık değildir; modelin test ettiği talep miktarı çarpanlarıdır. Gerçek simülasyon ise yalnız zamanı gelmiş ve gözlenmiş yeni beyanla devam eder. Bekleme hesabı bilinmeyen gelecekteki katılım dönüşümünü veya fiyat değişimini önceden bilmez. Sonradan çekilme bu nedenle hâlâ zarara yol açabilir. ## AI'ın sınırı ve denetim Yatırım önerisini üreten bileşen açıklanabilir bir hesap ve seçenek karşılaştırma modülüdür; LLM'nin tahminiyle para veya enerji hesabı yapılmaz. Mevcut AI belge çıkarma modülü ayrı kalır; bu revizyon AI doğruluğunda artış iddiası taşımaz. `adaptive/recommendations.jsonl.gz` dört adayın tahminini, elenme nedenlerini, taraf ekonomisini, kullanılan ham/normalize girdiyi, belirsizlik varsayımlarını ve yeniden değerlendirme tarihini tutar. `decisions.jsonl.gz` onay/harcama sürecini; fiziksel CSV dosyaları gerçekleşen sentetik operasyonu kaydeder. Testler enerji yokken harcama yapmamayı, gereksiz kapasite artışını durdurmayı, gelecek bilgi sızıntısını, gecikmiş onayın tekrar kontrolünü, kaynak paylaşımını, taraf hesaplarının uzlaşmasını ve tekrarlanabilirliği sınar. Yeni ham kayıtların tamamı denetlenir; ayrıca her stres ailesinden bir öneri tam olarak yeniden hesaplanır. Bu doğrulamalar saha geçerliliğini kanıtlamaz.