# P01 v3: kıyı elektriği önce gelir

Amaç, teknik ve ekonomik sınırlar içinde **kullanılabilir ek kıyı elektriğini artırmak**.
Model sentetik bir karar destek simülasyonudur; öneri gelecekte gerçekleşen sonucu
veya bir yatırımın kazançlı çıkacağını garanti etmez.

## Karar kuralı

1. Aşamalı yatırım, tam yatırım, bekleme ve yeni yatırım yapmama için kalan proje
   süresinde kullanılabilecek enerji hesaplanır. Kalış, bağlantı/sökme, güç,
   ünite/ekip, hazır olma tarihi ve şebeke sınırları uygulanır.
2. Teknik veya sözleşmesel koşulları, sermaye bütçelerini, taraf getirilerini ya da
   aşağıdaki maliyet/risk sınırlarını aşan seçenekler elenir.
3. Uygun seçenekler arasında **temel tahminde en çok ilave MWh** sağlayan seçilir.
   Enerji eşitse üç stres durumundaki en düşük ilave enerjisi daha yüksek olan;
   o da eşitse risk eklenmiş maliyeti daha düşük olan tercih edilir. Enerji bir
   para ağırlığıyla maliyetin içine eritilmez.
4. Yeni bilgi geldiğinde ve en geç aylık kontrolde seçim tekrarlanır. Harcama
   onayında yeniden hesap yapılır. Beklemenin gelecekteki planı otomatik onay değildir.

İlave enerji ve maliyet, mevcut kapasiteyi ve önceden kabul edilmiş gemi dönüşümlerini
koruma seçeneğine göredir. Batık maliyet tekrar sayılmaz. Kurulu kapasite varsa
“yeni yatırım yapma” tesisi kapatmaz. İkinci aşama kendi ilave faydasıyla değerlendirilir.
Bağlantıya zaman kalmıyorsa enerji sıfırdır ve yatırım başlatılmaz. Teknik kanıt
eksikse “bilgi doğrulaması bekleniyor” gösterilir; geçersiz yatırım tahmini sunulmaz.

## Maliyet ve risk sınırları

Bu karşılaştırma için önceden belirlenen ayarlar:

| Ayar | Değer ve anlamı |
|---|---|
| `objective` | `energy_first` |
| `max_base_cost_per_mwh_pb` | **0**: temel tahminde ilave sistem maliyeti pozitif olamaz |
| `minimum_incremental_mwh` | En az 1 MWh ek enerji |
| `max_downside_fraction` | **1,0**: en kötü stres durumunun pozitif ilave maliyeti, yeni terminal ve gemi sermayesi toplamını aşamaz |
| `require_stakeholder_benefit` | Açık: temel tahminde terminalin ve her geminin ilave net getirisi negatif olamaz |
| `risk_weight` | **0,5**: yalnız enerji eşitliğinde kullanılan maliyet ölçütünde |

Maliyet: terminal yatırımı + gemi dönüşümleri + şebeke/işletme gideri − ikame
edilen jeneratör gideri. Tarife ve bağlantı ücreti sistem içi transferdir; toplam
maliyette iki kez sayılmaz. PB temsili para birimidir.

V2 maliyet önceliği, `temel ilave maliyet + 0,5 × pozitif en kötü ilave maliyet`
puanını en aza indiriyor ve puanın negatif olmasını istiyordu. V3 bu puanı
enerjinin önüne koymaz; onun yerine açık maliyet/risk sınırlarını uygular. Bütçeler,
taraf getirisi koşulu ve %100 sermaye risk sınırı aynıdır. Yine de gerçekleşen
zararlı yatırım sayısı artabilir; bu bir sonuç olarak ölçülür, önceden gizlenmez.

Bu eşikler saha verisinden türetilmiş değildir. Ek enerji için pozitif maliyet
tavanı tanımlanabilir; ancak taraf getirisi koşulu açıkken bu tavan tek başına
zarar eden tarafı olan yatırımı uygun hale getirmez. Teşvik, karbon fiyatı veya
çevresel fayda bedeli bu deneyde uydurulmamıştır. İşletme nakit yeterliliği garanti edilmez.

## Bilgi ve belirsizlik

Üç stres durumu ve trafik devamı varsayımları v2 ile aynıdır; olasılık veya güven
aralığı değildir. Gelecekteki gerçek varış, arıza, beyan veya çekilme tarihi
karar girdisi yapılmaz. Yalnız o ana kadar gözlenmiş beyanlar, bilinen tarihler,
mühendislik bilgileri ve eğitim verisi kullanılır. Operasyon sayaçlarından çevrim
içi öğrenme yoktur. Ortak rıhtım doluluğu desteklenmediğinde inceleme istenir.

Model dört tanımlı seçeneği ve 1–3 aylık ertelemeleri karşılaştırır. Gelecekteki
bütün yatırım yollarının küresel optimumunu aramaz. Tahmin hatası veya sonradan
talep çekilmesi nedeniyle gerçekleşen enerji, maliyet ve en iyi seçenek farklılaşabilir.

AI belge çıkarma bileşeni ayrı kalır. Enerji/maliyet hesabını ve seçimi açıklanabilir
hesap modülü yapar; bu revizyon AI doğruluğunda iyileşme iddiası taşımaz.

## Çalıştırma ve kayıtlar

Python 3.12 ile ana klasörden:

```bash
python3 -B -m simulation.recommend_energy --config simulation/config.json --out yeni_enerji_karari
python3 -B -m simulation.verify_outputs yeni_enerji_karari
python3 -B -m simulation.run_energy_revision --scenarios 300 --workers 8 --out yeni_enerji_karsilastirma
python3 -B -m simulation.verify_energy_revision --path yeni_enerji_karsilastirma --workers 8
```

Çıktı klasörü boş olmalıdır. `recommendation_report.md` dört seçeneği ve gerekçeleri;
`adaptive/recommendations.jsonl.gz` kaynak bilgi kesitini, üç stres durumunu, maliyet
sınırlarını ve sıralamayı tutar. Fiziksel kayıtlar sonradan gerçekleşen sonuçlardır.

V2 kaynakları `baselines/v2_cost_first_20261020/` altında; çıktıları ve ZIP'i
orijinal yerlerinde korunur. Eski sürümler kendi kaynak hash'lerini taşır.

## Karşılaştırma protokolü

Aynı 300 senaryo, aynı 36 ay ve aynı dış olaylar kullanılır. V2 config'lerine yalnız
enerji amacı ve sıfır temel ek maliyet tavanı eklenir. Sonuçlar v2 maliyet önceliği
ve v1'in dört politikasıyla eşleştirilir. Ana ölçüt toplam ve senaryo bazında kıyı
MWh farkıdır; jeneratör enerjisi, maliyet, zararlı yatırım sayısı ve enerji–maliyet
ödünleşimi ayrıca raporlanır. Sonuçlar görüldükten sonra eşikler değiştirilmez.

300 senaryo, 15 koşul ailesi × 10 paylaşılan temel parametre profili × 2 süreç
tohumundan oluşur. Bunlar 300 bağımsız saha gözlemi değildir. Parametre seçkisi
ve süreç rastgeleliği korunarak eşleştirilmiş farklar betimlenir.

Altı tanı deneyi, üç v2 maliyet öncelikli tekrar ve üç v1 aşamalı tekrar eklenir.
Tüm yeni kayıtlar denetlenir; her faktörden bir öneri tam olarak yeniden hesaplanır.
Deney sayıları saha başarı olasılığı olarak yorumlanmaz.